Historia Mrągowa

Okres międzywojenny

Utworzenie niepodległej polski w 1918 r. oraz wstęp rozstrzygnięcia przynależności państwowej Warmii, Powiśla i Mazur w drodze plebiscytu na terenach oznaczonych przez postanowienia Traktatu Wersalskiego wzbudziły nadzieję w polskiej ludności na przyłączenie tych ziem do Polski. obywatele z terenów plebiscytowych od czasu polski oczekiwała energicznej akcji dyplomatycznej i agitacyjnej. zainteresowanie rządu polskiego terenami plebiscytowymi było atoli niewystarczające, oraz wsparcie dla Warmii i Mazur zbyt nikła. Główną uwagę w tym czasie Lechistan skierowała na ziemie wschodnie. W tej sytuacji trudno było liczyć na sukces w zbliżającym się plebiscycie, tym więcej że nie zważając na obecności Międzynarodowej Komisji Alianckiej na terenach plebiscytowych działała administracja pruska. W tym czasie starostwo powiatowe i zwierzchnictwo miasta w Mrągowie, nadzorowały oddziały wojsk angielskich jednak. Agitatorzy polscy narażeni byli na szykany w nawiązaniu z czym porządku pilnowali alianci. atoli brutalne postępowanie niemieckich nacjonalistów uchodziło uwadze wojsk. zaledwie raz przez Mrągowo przemaszerował oddział szkocki, jaki zjawił się w tym miejscu nie tyle w celach nadzoru, jak wiele dla zademonstrowania mieszkańcom miasta umiejętności kapeli wojskowej wyposażonej w kobzy.

Niemcy skorzystali z uprawnień do głosowania wszystkich ludzi urodzonych na terenach plebiscytowych, przynajmniej od czasu dawna mieszkających w innych regionach Niemiec. Na zdeterminowany dzienna pora głosowania – 11 lipca 1920 roku – sprowadzili ich całe tysiące na Mazury. W Mrągowie porządku pilnowały więc oddziały włoskie i angielskie. Po zakończonym głosowaniu tłumy ludzi zebrały się na Rynku w oczekiwaniu na wyniki. sukces niemiaszek było pewne: 34 332 głosy z Mrągowa i powiatu zbytnio Niemcami, oraz jeno 25 głosów zbytnio Polską, w tym dwa głosy z Mrągowa. Po przegranym plebiscycie odsetek ludności polskiej opuściła miasto.

Po I wojnie światowej Mrągowo przestało stanowić miastem garnizonowym. W dawnych koszarach wojskowych ulokowano szkołę policyjną dla Prus Wschodnich. Potrzeby mieszkaniowe rosły. Należało więc znaleźć fundament do rozbudowy miasta. miasto rozrastało się wobec adresem północnym. Rozpoczęto budowę dwóch osiedli: kolonię zachodnią i większą kolonię wschodnią. W 1920 roku wybudowano szkołę rolniczą, oraz w 1926 roku oddano do użytku dom starców. ponadto w latach 1928-1929 na zboczach Wzgórza Jaenike wybudowano gmach gimnazjum oraz halę sportową. poprzednio budynkiem gimnazjum powstał odkrywczy boisko komunalny dla młodzieży. W 1927 roku założono szkołę zawodową, kształcącą uczniów w różnych specjalnościach. W latach 20. XX wieku przeprowadzono też modernizację sieci elektrycznej, wodociągowej i kanalizacyjnej.

Po dojściu do władzy Adolfa Hitlera wydano wojnę komunistom, socjaldemokratom i ruchowi polskiemu. W samym Mrągowie aresztowano osiem osób. Byli owo aktywiści Komunistycznej Partii niemiaszek i Socjaldemokratycznej Partii Niemiec. W 1938 w kamienicach wobec obecnej ulicy Małej Warszawskiej zorganizowano tzw. pollager – ugrupowanie dla Polaków. W w następstwie tego roku na przestrzeni Nocy kryształowej, wymordowani zostali wszyscy mrągowscy Żydzi, został zdewastowany mogilnik i Synagoga.