Historia Mrągowa

Mrągowo jako siedziba powiatu

Mrągowo przed od czasu dłuższego czasu przygotowane był na siedzibę władz powiatowych. przed w 1800 roku kilku urzędników przeniosło swoją siedzibę do tego miasto. W 1813 roku połączono zdanie miejski z sądem powiatowym w Szestnie i od czasu tej chwili nazywał się sądem powiatowym i sądem miejskim z siedzibą w Mrągowie. 1 września 1818 roku Mrągowo stało się siedzibą powiatu. Pierwszym starostą został August Lyśniewski. Nowe starostwo mieściło się w jednym z budynków przy rynku. W roku 1814 dwuklasową szkołę przekształcono na trzyklasową szkołę miejską, a w 1819 założono pierwszą aptekę w mieście. Jej właścicielem był jeden Graape.

Mimo wszystkich zmian zaszłych najpierw XIX wieku i stale rosnącej rangi Mrągowo określano jako nędzne miasto.

Od chwili kiedy Mrągowo stało się stolicą powiatu nie upłynęły jeszcze pełne cztery lata, kiedy w nocy z 23 na 24 marca 1822 roku wybuchł okazały pożar. Przyczyną było rozniecenie się szopy blisko gęstej zabudowy miejskiej przy rynku. stalowy wiatr zaczął przenosić ogień z budynku na budynek. Pokryte z reguły słomą drewniane budynki paliły się błyskawicznie. niewłaściwy zdały się wysiłki mieszkańców miasta i ludzi sprowadzonych z okolicznych wsi. W ciągu godziny spłonęła cała południowa część miasta. W gaszeniu sam jeden brali wkład starosta Lyśniewski, burmistrz Bronikowski, podskarbi miejski Drobnicki i weryfikator ogniowy Timnik. W pożarze spłonęło 44 budynków mieszkalnych, 27 stajni, 76 stodół, 18 szop i 3 spichrze. ponadto uszkodzonych zostało jeszcze 10 domów i stajnia. Łączne straty spowodowane pożarem wynosiły 20 095 talarów i 48 groszy.

Do odbudowy na pogorzeliskach nie przystąpiono aliści od czasu razu. wskazówka miasta postanowiła jako że odmienić stary plan zabudowy miasta. Ulice miały stanowić poszerzone, a budynki wyłącznie murowane. Postanowiono także powiększyć plac rynkowy.

Podczas zebrania mieszkańców miasta 4 lipca 1822 r. prowadzący sądu przedstawił zgromadzonym skrajny plan odbudowy. Pogorzelcy otrzymali śmiały wsad placów budowlanych. przed Bramą Biskupiecką, w dawnych ogrodach miejskich, miała przebiegać nowa ulica[4], przy której miały mieścić się wszystkie stodoły. Stare budynki należało dostosować do nowych przepisów budowlanych.

W z tej przyczyny czasie zwierzchnictwo miejski podjął także decyzję o budowie ratusza i nowej szkoły. ofiara kamienia węgielnego poniżej budowę tych obiektów odbyło się 3 sierpnia 1822 roku. dwanaście miesięcy w następnej kolejności oddano do użytku nową szkołę przy obecnej ulicy Kościelnej. plac budowy ratusza trwała natomiast dłużej przez wzgląd braku funduszy. Uroczyste inauguracja nowego ratusza odbyło się 3 sierpnia 1825 roku.

O mnogość wolniej przebiegała odtworzenie miasta. mieszkańcy domagali się odszkodowań zbyt zniszczenia, ponieważ większość budynków była ubezpieczona. honorarium odszkodowań nastąpiła wówczas dwanaście miesięcy po tragedii, co umożliwiło mieszkańcom odbudowę swoich domów.

Niedługo po kłopotach z odbudową Mrągowa, na miasto po raz kolejny spadło nieszczęście. W czasie powstania listopadowego żołnierze rosyjscy przenieśli z terenów azjatyckich epidemię cholery. pierwszy przypadek choroby w Mrągowie odnotowano najpierw listopada 1831 roku. W Mrągowie epidemia pochłonęła w ciągu jeden i pół miesiąca 31 istnień ludzkich. przed nowym rokiem groźba minęło, lecz społeczeństwo wciąż bała się powrotu epidemii. wówczas w kwietniu 1832 roku mieszkańcy powrócili do swych codziennych zajęć.

W latach 1834-1837 panował nieurodzaj, co spowodowało gwałtowny podwyżka żywności. wśród biedniejszych mieszkańców Mrągowa zapanował głód. Zamożniejsi zorganizowali nawet zbiórkę pieniędzy. społeczeństwo wiejska zaczęła spływać do miasta zbyt pracą. W następnych latach żniwa uprzedni coraz lepsze aliści drożyzna nie ustępowała.

Lata głodu nie zahamowały aliści rozwoju miasta. Rozwijało się specjalność budowlana mieszkaniowe. W 1837 roku miasto posiadało 200 budynków mieszkalnych i liczyło 2302 mieszkańców. Obywatele Mrągowa dbali o utrzymany w porządku powierzchowność miasta. Odnowiono wówczas mnogość budynków. społeczeństwo prędko zapomniała o widmie głodu. tym więcej dotkliwe uprzedni więc następne lata głodowe 1844 i 1845. Wiosenne miesiące 1844 przyniosły katastrofalną suszę. W lipcu natomiast porządny bezustanne deszcze, które spowodowały zalanie pól i łąk. W tym najgorszym dla miasta czasie przybył do Mrągowa król pruski Fryderyk Wilhelm IV. na przestrzeni kilkudniowej wizyty wysłuchał pan skarg mieszkańców. Starosta August Lyśniewski prosił władcę o budowę nowej specjalny bitej do Reszla co umożliwiłoby szybszą komunikację z Królewcem. król wyraził zgodę na budowę szosy.

Po wizycie króla wcięcie dróg poprawił się, co sprawiło, że Mrągowo stało się bardziej atrakcyjne dla kupców. W mieście urządzano sześć chłosta w roku jarmarki i jeden czternastodniowy jarmark lniany, na które zjeżdżali się kupcy z Królewca i polscy Żydzi. Targi zaś odbywały się dwa chłosta w tygodniu we wtorki i piątki. Ciekawostką jest to, że władze najpierw 1846 roku sprowadziły do Mrągowa pierwszego weterynarza, jaki badał m.in. zwierzynę sprzedawaną na jarmarkach.

Po latach nieurodzaju następnym nieszczęściem była epidemia tyfusu w roku 1847. Ofiarą choroby był m.in. ówczesny mrągowski burmistrz Drobnicki i pierwszy starosta August Lyśniewski. Przyczyną epidemii była zanieczyszczona woda w kanałach i jeziorach usytuowanych w mieście. głód potęgował epidemię.

W kolejnych latach choroba ustała. Nastąpił wówczas śmigły postęp miasta. W latach 50. XIX wieku rozpoczęto prace melioracyjne, drogowe i budowlane. Nastąpił także uradowany postęp przemysłu. Okazało się wówczas, że Mrągowo leży na niepewnych gruntach torfowych. Niektóre budynki zaczęły pękać. do prac melioracyjnych, budowy kanałów i zabezpieczenia budynków sprowadzono Holendrów. Przybyli oni także w sprawie ratowania ratusza, którego ściany także pękały. Ściągnięto go klamrami, a wody jezior obniżono w poprzek budowę kanałów, z wykorzystaniem temu rada miejska przetrwał do dziś. Niektórzy z Holendrów osiedlili się w Mrągowie, założyli w tej okolicy rodziny i wysyłali dziatwa do szkół.

Starostwo powiatowe nie miało swojego budynku od czasu czasu wielkiego pożaru w 1822 roku. Urząd mieścił się w pomieszczeniach zastępczych, które uprzedni zbyt ciasne W 1867 roku starostwo musiało przekazać się do większego budynku, lecz i ów okazał się zbyt mały. Kiedy powiat otrzymał 800 talarów, zakupiono w 1875 roku punkt stałego pobytu przy ulicy Królewieckiej, jaki przebudowano na siedzibę starostwa. zdanie mieścił się próbnie w ratuszu. Ponieważ nieprzerwanie aliści się rozrastał, zwierzchnictwo miejski musiał oddawać do jego użytku coraz to nowsze pomieszczenia ratuszowe. Wreszcie doszło do tego, że urząd miejski jako posiadacz ratusza nie miał dokąd się pomieścić. śmiały burmistrz mrągowski, którym został stary kupiec Gustaw Timnik, musiał finalnie załatwić urząd urzędu w swym prywatnym mieszkaniu. społeczeństwo miasta żartobliwie mówiła: przed Mrągowo miało urząd miejski bez ratusza – obecnie ma rada miejska bez magistratu. Sytuację jest dozwolone było rozwiązać wyłącznie przez budowę gmachu sądu. Zanim aliści do tego doszło upłynęło niezupełnie czwarta część wieku. wówczas w 1898 roku, kiedy przy ulicy Królewieckiej wzniesiono śmiały gmaszysko sądu, zwierzchnictwo miejski zajął swe dawne pomieszczenia w ratuszu. W 1870 Mrągowo znalazło się wewnątrz Zjednoczonego Cesarstwa Niemiec.

W Mrągowie 1839 roku było 78 Żydów, w dziesięć lat w następnej kolejności ich wartość zmalała do 47, a w 1888 roku wzrosła do 148. W roku 1900 mieszkały 103 osoby wyznania mojżeszowego. W latach 1895-1896 wzniesiono w Mrągowie bożnicę żydowską. Żydzi przyczynili się także w postęp miasta, jako dobrzy organizatorzy, architekci, budowniczowie i kupcy. w 1859 roku Justyna Timnik, wdowa po zmarłym burmistrzu, podarowała Żydom teren poniżej cmentarz.

Liczba katolików w Mrągowie wynosiła 64 osoby. wnet zaczęto rozumować nad budową w mieście kościoła katolickiego. Także i w tym przypadku Justyna Timnik ofiarowała gminie katolickiej plac budowlany oraz budynek dla nowej parafii. Ofiarowała ona także urywek ziemi na cmentarz katolicki. Budowę małego kościółka rozpoczęto wiosną 1860 roku, a przed 28 października tego roku odbyło się jego poświęcenie. przez rozporządzenia z 18 stycznia 1861 roku utworzono w Mrągowie pierwszą parafię katolicką. W latach 1892-1896 Kościół rozbudowywano i przebudowywano, a także wyposażono w wieżę. W 1862 powołano pierwszego proboszcza księdza Kolberga. W 1870 roku wyznaczono dokładne granice parafii. wartość katolików wciąż wzrastała. W roku 1888 było ich w Mrągowie 270, a w roku 1890 433.

W II poł. XIX wieku Mrągowo rozwijało się gospodarczo. duży oddziaływanie na to miała intifada naukowo-techniczna i wysiłki cesarstwa niemieckiego, zmierzającego do likwidacji zacofania gospodarczego Prus wschodnich. rząd teutoński wypłacał mamona dla biednych zamiast na postęp infrastruktury. Ówczesny starosta zadbał o budowę dróg. W 1870 powstała szlak transportowy do Kętrzyna, w 1874 roku do Biskupca, a w latach 1887-1889 do Mikołajek przez Baranowo.

W tym okresie rozwijało się także Mrągowo. wartość ludności wzrosła w 1888 roku do 3611 mieszkańców, a 10 lat w następnej kolejności wynosiła przed ponad 4000 osób. Przy głównych ulicach budowano coraz lepsze i okazalsze budynki. Miejscowi kupcy tworzyli coraz nowsze i większe sklepy. Postanowiono rozbudować także wnętrze kościoła ewangelickiego, w którym w 1885 roku postawiono chór.

Otwarcie pierwszej linii kolei wąskotorowej łączącej Mrągowo z Kętrzynem nastąpiło 1 maja 1897 roku. zajezdnia wąskotorówki zlokalizowano przy gmachu sądu. symultanicznie porządny także prace przy budowie kolei żelaznej na odcinku czerwonka bakteryjna – Biskupiec – Mrągowo – Ruciane. Zakończono je 30 września 1898 roku uroczystym oddaniem nowej linii do użytku. Okazało się, że śmiały zajezdnia jest dalszy od czasu centrum, co spowodowało budowę nowej drogi. Kilkanaście lat w następnej kolejności rozpoczęto budowę linii łączącej Mrągowo z Orzyszem przez Mikołajki. Budowę zakończono w 1911 roku.

W 1898 roku z Mrągowa postanowiono ustanowić miasto garnizonowe. W południowej części miasta zaczęto budować duże koszary, w których od czasu 1 października ulokowano bataliony piechoty mazurskiej i warmińskiej.

Pod skrajność XIX wieku społem z rozwojem budownictwa mieszkaniowego wzrosło zapotrzebowanie na procenty świetlny i palny. Wybudowano więc przy północnym brzegu jeziora Czos nową gazownie. Przeprowadzono także oświetlenie uliczne. W tym czasie powstał także uporządkowanie wodociągowy.